Fælnin Trypophobia er ekki bara furðulegt orð heldur einnig sérkennileg fælni sér í lagi í nútímanum. Fælni sem hefur áhrif á um það bil 10 til 18 prósent fullorðinna og barna.
Hin 35 ára gamla Georgie Cooke, hefur þjáðst af fælninni síðan hún var fimm ára.
Ttrypophobia, trypófóbía eða gatafælni er fælni sem byggist á því að viðkomandi þjáist af ótta, eða upplifir viðbjóðstilfinningu við að sjá göt eða áferðir með gatamynstri. Á fyrstu árum sínum átti Cooke í erfiðleikum með bækur um sjónhverfingar, löngu áður en hún komst að því að það var til alvöru orð yfir óstjórnlegan ótta hennar.
„Ég hlýt að hafa verið unglingur í menntaskóla og ég áttaði mig á því að það að horfa á fullt af götum á einum stað, eða endurtekin mynstur, olli mér miklum óþægindum, ég varð hrædd og óróleg. Ég fékk mjög hrá viðbrögð sem virtust órökrétt.“
Cooke sem starfar í dag sem hugbúnaðarframleiðandi segist ekki hafa hugsað mikið um ótta sinn fyrr en hann leiddi til einkenna sem líktust „ofsakvíðaköstum“. „Ég fór að hugsa til baka til annarra skipta þegar ég fann fyrir sömu órökréttu tilfinningunni, kláða í húðinni, fannst veggirnir lokast um mig, allt eftir að hafa horft á fullt af hringjum eða holum, hvort sem það var úti í náttúrunni eða jafnvel í listaverkum.“
Þegar Cooke hugleiddi hvernig fælnin birtist í daglegu lífi hennar rifjaði hún upp nýlega reynslu sem úr vinnunni. „Áhugavert dæmi er úr síðasta starfi mínu sem hugbúnaðarþróunaraðili. Ég var að smíða notendaviðmót og einhver hafði hannað síðu með hreyfimyndum fyrir hleðslutæki. Þegar allt var að hlaðast inn í einu voru bara fullt af hreyfanlegum hringjum á skjánum. Ég áttaði mig á því að ég hafði hoppað líkamlega frá skjánum.“
Cooke segist hafa orðið hissa á því hve mikil viðbrögð hennar voru, en samstarfsmenn hennar hefðu lært að sýna henni ekki hluti ef tengingin reyndist hæg.
Hver eru líkamleg einkenni trypófóbíu?
„Hendurnar á mér skjálfa,“ útskýrði Cooke. „Mig fer að klæja í húðina og það er eins og húðin sé að skríða. Mér líður illa og ég þarf að færa mig frá því sem ég er að horfa á. Ég veit ekki hvort ég held að eitthvað muni koma upp úr holunum. Þetta eru bara mikil óþægindi sem eru órökrétt. Hún tók fram að viðbrögð hennar nái ekki „hápunkti“, líkt og í kvíðakasti, heldur séu þau „mjög skyndileg“.
Hvernig hefur hún sigrast á holufóbíunni sinni?
Cooke segir fælnina stöðuga baráttu, sérstaklega ef hún sér lótusbelgi í blómabúðinni eða hunangsköku í matvöruversluninni, en til eru aðferðir sem hún getur notað til að stjórna viðbrögðum sínum.
„Ég forðast yfirleitt hluti sem valda mér áhyggjum vegna þess að ég vil helst ekki þurfa að takast á við að verða fyrir þeim. Vegna þess að ég get forðast þá, þá geri ég það.“
Í nóvember árið 2021 fjallaði DV um þrjá þekkta Íslendinga sem haldnir eru trypófobíu. Heiða Björg Hilmarsdóttir þáverandi borgarfulltrúi birti mynd af plöntu í sinni eigu sem var alsett fræjum sem líktust einskonar götum. Jóhann Óli Eiðsson, sem þá starfaði sem blaðamaður á Viðskiptablaðinu, lýsti myndbirtingunni við banatilræði gegn trypófóbum landsins. Sagði hann að hann upplifi einskonar kvíðaviðbrögð þegar hann sér slíka áferð eða munstur.
Svanhildur Hólm Valsdóttir sendiherra Íslands í Bandaríkjunum og Hildur Björnsdóttir borgarstjóri eru einnig með trypófobíu.
„Ég þoli ekki skreytingar með götum,“ segir Svanhildur kímin í viðtali við DV árið 2021.
Að sögn Hildar fær hún gæsahúð og hárin rísa á höfði hennar þegar hún sér slíkt munstur eða áferð. „Besta leiðin til að lýsa þessu er einfaldlega hryllingur.“ Í viðtali við DV árið 2021 sagðist hún þekkja marga aðila sem að þjást af sömu fælni en alvarleikastigið er misjafnt. „Ég þekki einstaklinga sem geta ekki hugsað sér að kaupa nýja iPhone-símann því að myndavélin aftan á honum skapar þessi viðbrögð," segir Hildur og hlær.
Nokkur dæmi um myndir/atvik sem valda trypófóbum kvíða:
