Eins og fram hefur komið voru fimm ungir karlmenn handteknir um helgina á Akureyri fyrir að hafa beint skotvopnum að fólki sem reyndust vera leikfangabyssur. Viðbrögð við málinu voru hörð og sumir, þar á meðal stjórnmálamenn, gerðu mikið úr að bersýnilega væri um menn af erlendum uppruna að ræða og hvöttu til þess að þeim yrði tafarlaust vísað úr landi og sögðu íslensku samfélagi væri hætta búin. Margrét Valdimarsdóttir afbrotafræðingur og dósent við Háskóla Íslands segir í pistli á Facebook að þessi viðbrögð við málinu séu ekkert sérstaklega til þess fallin að auka öryggi landsmanna þótt það eigi að sjálfsögðu að fylgja reglum og viðmiðum þegar kemur að hælisleitendum og öðrum innflytjendum. Það hafi vissulega verið eðlilegt að lögreglan brygðist svona við þegar ekki lá fyrir hvers kyns var en að viðbrögðin í kjölfarið, sérstaklega af hálfu stjórnmálamanna, séu ekki gagnleg fyrir öryggi Íslands.
Meðal þeirra sem hvöttu til þess að ungu mönnunum yrði vísað úr landi er Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður Miðflokksins og bætti við:
„Annars missum við Ísland.“
Fleiri stjórnmálamenn sýndu sams konar viðbrögð og Margrét segir að það hafi vakið sig til umhugsunar:
„Um hvað það er sem raunverulega gerir samfélagið öruggt, og hvað ekki.“
Margrét telur að þegar komi að hælisleitendum þá þurfi að passa að taka ekki við fleirum en innviðir landsins ráði við, að framkvæma ítarlegar bakgrunnsskoðanir og það geti haft fælingarmátt ef það sé skýrt að þessi hópur missi landvistarleyfið fremji hann afbrot.
Aðlögun
Margrét segir að þegar kemur sérstaklega að ungu fólki í þessum hópi þá þurfi að huga að aðlögun að samfélaginu. Það hafi hins vegar orðið vart við þversagnir í málflutningi þeirra sem hafi einna hæst um að slíkt sé ekki mögulegt:
„Hluti af aðstoð við aðlögun ætti að vera að upplýsa skýrt um okkar gildi og reglur, og vera nógu ómeðvirk við að sjá til þess að þeim sé framfylgt. Við eigum til dæmis ekkert að gefa eftir í kynjajafnrétti eða réttindum hinsegin fólks, og við eigum að þora að framfylgja okkar eigin reglum. En þversögnin er sú að þau sem hafa hæst um að múslimar virði ekki konur eða samkynhneigða eru oft einmitt þau sem sjálf sýna réttindum þessara hópa minnsta virðingu.“
Margrét segist ekki geta betur séð en að undir stjórn Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra séu útlendingamál á réttri leið. Vernd sé nú afturkölluð hjá þeim sem fremji alvarleg eða ítrekuð brot, hægt sé að vísa erlendum brotamönnum úr landi, landamærin hafi verið styrkt, reglur færðar til samræmis við Norðurlöndin og fjárfesting í íslenskukennslu aukin.
Öryggi
Margrét segir hins vegar að fullyrðingar sem hafðar hafi verið uppi geri íbúa Íslands ekki öruggari:
„Það sem gerir okkur hins vegar EKKI öruggari eru fullyrðingar um uppruna og framfærslu ungmenna eða yfirlýsingar um að við „missum Ísland“ ef fólki verði ekki hent úr landi. Slíkur málflutningur hefur ekki þann tilgang að auka öryggi landsmanna. Hann hefur þann tilgang að auka reiði, ótta og ágreining milli hópa, og andúð í garð fólks sem þarf einmitt tækifæri til að aðlagast. Það er eitt þegar áhrifavaldar tala svona. Það er annað, og alvarlegra, þegar kjörnir fulltrúar gera það. Kona á lista Miðflokksins í Reykjavík gaf í skyn að fjölmiðlar væri að ljúga því að þetta hefðu verið leikfangabyssur, sem væntanlega hefur þann tilgang að draga úr trausti á hefðbundnum fjölmiðlum. Öryggi byggist á skynsamlegri stefnu, skýrum reglum og samfélagi sem heldur ró sinni. Ekki á ótta.“
Hafa ber í huga að lögreglan á Norðurlandi eystra hefur staðfest að ekki hafi verið um alvöru byssur að ræða. Saki einhver fjölmiðla um að ljúga því að þetta hafi verið leikfangabyssur þá hlýtur sá hinn sami um leið að vera að saka lögregluna um lygar.
Margrét bætir því við að lokum að uppruni fólks sem fremur afbrot á Íslandi þurfi ekki að vera feimnismál. Það geti verið gagnlegt að skoða hann við að reyna að skilja afbrot og aðra hegðun. Þegar sé hins vegar einblínt á uppruna þá sé hætt við að horft sé framhjá öðrum mikilvægum upplýsingum sem gætu hjálpað við að skilja, og þar með draga úr eða fyrirbyggja, óæskilega hegðun:
„Að ógleymdu því að slík einföldun elur á fordómum, sem geta sjálfir ýtt undir jaðarsetningu og afbrot í samfélaginu í heild.“
