Við getum rökrætt fram í hið óendanlega um hverju mögulegur samningur um aðild að Evrópusambandinu muni að lokum skila. Til að leiða það til lykta verður að ljúka viðræðum og greiða atkvæði á ný um endanlegan samning.
Spurningin um aðild er enda ekki efnahagsleg þegar upp er staðið heldur pólitísk. Hvar í samfélagi þjóðanna við viljum til framtíðar setja okkur niður. Friður og hagsæld Evrópu frá lokum seinna stríðs á sér enga hliðstæðu í álfunni í sögunni.
Þjóðarblekkingin
Þau meginatriði sem standa upp úr um ávinning af mögulegri aðild að ESB eru annars vegar upptaka evru og hins vegar endurheimt á glötuðu valdi og framseldu fullveldi. Aukaaðildin að Evrópusambandinu í gegnum EES samninginn var gæfuspor og pólitískt afrek. Bráðabirgðalausn engu að síður þar sem Norðmenn höfðu fellt samning í tvígang og finna þurfti EFTA ríkjunum stað, þar til full aðild þeirra að sambandinu yrði að veruleika.
Síðan þá höfum við notið margs konar ávinnings af EES-samningnum en sannarlega goldið fyrir það að standa utan myntbandalagsins. Enda kostnaðurinn við krónuna varlega áætlaður 300 milljarðar á ári hverju, fyrir fólkið, fyrirtækin og hið opinbera samanlagt.
Eftir stendur að alþjóðlegt athafnalíf og agnarsmár gjaldmiðill er ávísun á óviðunandi óstöðugleika og reglubundnar kollsteypur. Dýfur sem fyrst og fremst bitna á kjörum almennings í landinu. Þá framtíð getum við ekki búið komandi kynslóðum. Við verðum að draga rétta lærdóma af liðnum misserum til þess að koma í veg fyrir að nokkuð viðlíka hendi aftur.
Þjóðarblekkingin um að allt væri í stakasta lagi með EES-samningnum og sjálfstæðri mynt varð okkur dýrkeypt. Á henni og afleiðingunum bera stjórnmálamenn ríka ábyrgð og því stendur upp á stjórnmálalífið að hafa forystu um málefnalega og hófstillta umræðu um þá kosti sem í boði eru. Í stað þess að koma í veg fyrir að þjóðin finni bestu lausnina á vandanum og fyrirbyggi að hann sligi næstu kynslóðir Íslendinga og ógni afkomu fólksins í landinu.
Óásættanlegur lýðræðishalli
Á þeim liðlega þremur áratugum sem við höfum verið aukaaðilar að ESB höfum við innleitt um 75% af regluverki sambandsins án nokkurrar lýðræðislegrar aðkomu að gerð þess. Ég hef enn ekki séð nokkra einustu réttlætingu á þessu fyrirkomulagi sem er afar snautlegt, lýðræðislega séð. Lýðræðishallinn er einfaldlega óásættanlegur til lengdar fyrir sjálfstæða og fullvalda þjóð.
Með EES samningnum framseldum við sem þjóð verulegt vald á mörgum sviðum, án þess að hafa aðkomu að setningu laga og reglna bandalagsins. Full aðild að sambandinu endurheimtir áður framselt fullveldi og færir okkur sæti við borðið þar sem lög og reglur ESB verða til.
Umræðan um þetta stærsta hagsmunamál þjóðarinnar er því miður á stigi fáránleikans á stundum. Þar er alið á ótta um innlimun í stórríki ESB, afsal auðlinda, fullveldis og sjálfstæðrar tilveru þjóðarinnar. Alið á því að Ísland yrði undir og jafnvel sé þjóðerni, tunga og samfélag í stórhættu.
Þetta er ekki bara fáránlegur málflutningur. Hann er einfaldlega ekki boðlegur þegar um svo stórt hagsmunamál er að tefla. Enda nærtækast að spyrja: Misstu Írar og Danir fullveldið við inngöngu landanna í ESB árið 1973? Eru þeir minni Írar og Danir nú en þá?
Fáum botn í hvað er í boði
Þegar Alþingi samþykkti aðildarumsóknina að ESB í júlí 2010 var það rauður þráður í umræðunni að eina leiðin til að vita hvað aðild bæri með sér væri að ljúka samningi.
Steingrímur J. Sigfússon, þáverandi formaður VG og fjármálaráðherra, nálgaðist stöðuna gagnvart umsókninni að ESB vel í greinaflokki sínum Landið tekur að rísa í Fréttablaðinu sumarið 2010. Orð hans eru einkar athyglisverð í því ljósi að hann var, og er, yfirlýstur andstæðingur aðildar að Evrópusambandinu. Hann sá málið svona þá;
„Það var erfið ákvörðun að taka [að sækja um aðild að ESB] en rökin voru þau...að fá botn í það hvað er í boði og fá einhverja niðurstöðu í áratuga langa umræðu um hvernig framtíðartengslum Íslands við Evrópusambandið skuli háttað.
Um leið skýrist hvert verður framtíðarumhverfið í gjaldmiðilsmálum okkar og við getum hagað efnahagsuppbyggingunni í samræmi við það. Fari svo að samningsniðurstaða náist sem þykir á borð leggjandi verður það þjóðin sjálf sem ræður úrslitum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er hin lýðræðislega nálgun í þessu stórmáli, og sem á að viðhafa í öðrum slíkum, að okkar mati í VG.“
Eina leiðin til að skera úr um öll álitamálin, sem eðlilega koma upp í umræðum um jafn mikilvægt mál, er að ljúka viðræðum um aðild og bera endanlegan samning undir þjóðina. Það er kjarni málsins nú jafnt og þegar við sóttum um aðild á sínum tíma.
Höfundur var formaður þingflokks Samfylkingarinnar þegar sótt var um aðild að ESB. Byggt á bók höfundar; www.stormurinn.is
