Miðflokkurinn hefur til þessa haft mest áhrif á málflutning hreyfingar Halldórs Benjamíns Þorbergssonar gegn framhaldi aðildarviðræðna um að breyta 75% aðild Í 100% aðild að Evrópusambandinu.
Nú hefur þessi málefnalegi forystuflokkur andstöðunnar sagt að rétt sé að gefa Trump forseta Bandaríkjanna andmælarétt áður en íslenska þjóðin tekur ákvörðun. Hvorki Halldór Benjamín né formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar hafa gert athugasemd við þetta sjónarmið.
En hvað felst í því að veita Trump andmælarétt?
Staðfestir efann um skuldbindingar Bandaríkjanna
Rökstuðningurinn með tillögunni skýrir það best. Ástæðan er sögð vera sú að Bandaríkin kunni að líta á framhald viðræðna sem ögrun og því sé ekki víst að þau standi við skuldbindingar sínar gagnvart varnarsamningnum segi þjóðin já.
Með þessu er verið að segja berum orðum að sú breyting hafi orðið að ekki megi lengur treysta á varnarsamninginn. Satt best að segja hefur þetta verið efi margra um tíma. En nú kemur nei hreyfinginn og segir þetta upphátt svo að ekki getur misskilist.
Jafnvel frekari efnahagssamvinna við NATO þjóðir Evrópu er talin þess eðlis að Bandaríkin kunni að líta svo á að þau hafi einhliða rétt til að ákveða að varnarsamningurinn virki ekki lengur.
Nei hreyfingin er ekki beinlínis að slá þessu föstu en telur efann svo mikinn að rétt sé að gefa Trump andmælarétt áður en þjóðin tekur ákvörðun.
Efinn er röksemd fyrir frekari samvinnu við Evrópuþjóðir NATO
Satt best að segja verður að fallast á að efinn er réttmætur. Spurningin er bara: Hvernig bregst fullvalda þjóð við nýjum aðstæðum að þessu leyti?
Þeir sem tala fyrir andmælarétti Trumps eru í raun og veru að segja að við þurfum að velja á milli varnarsamningsins og fríverslunarstefnu Evrópuþjóða NATO.
Segjum svo að Ísland gefi Trump andmælarétt. Hann segi nei og Alþingi hætti við þjóðaratkvæðagreiðsluna. Er þá komin trygging fyrir því að á síðari stigum komi ekki upp aðrar kröfur sem virkni varnarsamningsins gæti oltið á? Jafnvel samningar um það gætu ekki eytt þeim efa í ljósi þess sem er að gerast allt í kringum okkur.
Kjarni málsins er sá að tillagan um andmælarétt Trumps er í raun og veru ein helsta röksemdin fyrir nauðsyn þess að Ísland leiti eftir dýpri og víðtækari samvinnu við Evrópuþjóðir NATO innan Evrópusambandsins.
Önnur grein NATO sáttmálans um viðskiptasamstarf
Spurninguna um andmælarétt Trumps verður líka að skoða í ljósi 2. greinar NATO sáttmálans. Hún er yfirlýsing um efnahagslega samvinnu á grundvelli hugmynda um frjáls viðskipti og fyrirheita um að efna ekki til viðskiptalegra árekstra milli bandalagsþjóðanna.
Evrópusambandið er í raun og veru framkvæmd á þessari annarri höfuð grein NATO sáttmálans. Frá því að samningurinn var undirritaður hefur verið litið svo á að varnarsamvinna innan NATO og efnahagssamvinna á grundvelli frjálsra viðskipta Evrópusambandsins væru tvær hliðar á sama peningi.
Framhald aðildarviðræðna er þannig í fullu samræmi við NATO sáttmálann.
Tollmúrastríð ríkisstjórnar Trumps gegn Evrópuþjóðum NATO er hins vegar skýrt brot á 2. grein NATO- sáttmálans.
Hvaða rök standa þá til þess að veita Trump andmælarétt þegar ríkisstjórn hans brýtur gegn sáttmálanum en Alþingi Íslendinga spyr þjóðina hvort opna eigi ný efnahafsleg sóknarfæri fyrir okkur og standa við skuldbindingar okkar samkvæmt honum?
Fríverslun eða tollmúrastefna Trumps
Undirstaða verðmætasköpunar og velferðar er alþjóðleg fríverslun. Evrópusambandið er í dag öflugasta samstarf ríkja um varðveislu regluverks um fríverslun og líka varnir gegn óeðlilegum undirboðum.
Tollmúrastefna Trumps er aftur á móti alvarlegasta ógnin við þessa undirstöðu hagsældarsamfélags á Íslandi.
Aukið varnarsamstarf með Evrópuþjóðum er einnig brýnt fyrir Ísland eftir því sem Bandaríkin draga úr þátttöku í hefðbundnum vörnum álfunnar. Mest knýjandi er að tengjast betur sameiginlegum viðbúnaði gegn fjölþáttaógnum þar sem Evrópusambandið er í forystu.
Í þessu ljósi dregur tillagan um andmælarétt Trumps enn skýrar fram nauðsyn þess að láta reyna á samning um 100% aðild að Evrópusambandinu í stað 75% aðildar.
Munurinn á aðild og andmælarétti
Evrópusamvinnan felur í sér að við deilum ákvörðunum með bandalagsþjóðunum á sumum sviðum en fjarri því öllum og höfum svo neitunarvald á öðrum, allt í þeim tilgangi að ná sameiginlega meiri árangri en hver þjóð getur náð ein og sér.
Fyrir liggur að við ætlum ekki að deila yfirráðum um stjórn fiskveiða. En það er spurning sem við fáum ekki svar við nema í samningum.
Hinn kosturinn er að gefa Trump neitunarvald. Hvar endar það?
Trump þrýstir nú á Breta að breyta stefnu sinni í orku- og umhverfismálum til þess að auka olíuvinnslu á kostnað endurnýjanlegrar orku. Annars hækka tollarnir.
Þótt Bretar séu eitt af stærstu efnahagsveldum heims eru þeir minni en Bandaríkin. Af þeim sökum bendir margt til að andmælaréttur Trumps gegn ríkjandi stefnu Breta í orkumálum muni á endanum virka.
Á dögunum hótaði Trump að rjúfa öll viðskipti við Spán vegna andstöðu við Íransstríðið, sem hefur ekkert gert annað en valda Evrópu búsifjum. Þar virkar andmælarétturinn ekki af því að Evrópusambandið mætir sem ein heild fyrir aðildarríkin öll.
Þessi tvö dæmi sýna muninn á aðild og andmælarétti.
Ekki fullveldisafsal heldur spurning um raunverulegt sjálfstæði
Tillagan um andmælarétt til Trumps felur ekki í sér afsal á fullveldi. Hún er meira spurning um raunverulegt sjálfstæði. Í versta falli gæti hún aukið hættu á að við enduðum, meðvitað eða ómeðvitað, í einhvers konar hlutverki leppríkis.
Alltént eru það ekki sannfærandi rök að það þjóni íslenskum hagsmunum að gefa Trump, leiðtoga tollmúrastefnunnar, andmælarétt um það hvernig Ísland á að verja stefnu sína um fríverslun.
Enn hef ég engan heyrt segja upphátt að tollmúrastefna Trumps þjóni íslenskum hagsmunum. En við lifum jú óvenjulega tíma.
